Người dân Phú Yên chia nhau từng miếng cơm với muối vừng!

          Cuối cùng rồi những dòng chữ này lại được viết ra sau bao đắn đo, dằn vặt. Không phải nói cho bõ tức hay "tát nước theo mưa", nhưng rõ ràng việc xả lũ từ hồ chứa nước Thuỷ điện Sông Ba Hạ (Phú Yên) trong thời điểm nguy ngập đã hà hơi tiếp sức cho cơn đại hồng thuỷ nhấn chìm bao làng mạc, cướp đi sinh mệnh bao người. Thật xót xa trở lại điệp khúc này, khi mà lời cảnh báo  từ vụ Thuỷ điện A Vương xả lũ gây bao thảm hoạ vùng hạ du thuộc các xã của H. Đại Lộc (tỉnh Quảng Nam) vẫn chưa ráo mực.

           Dù không phải là người đa cảm, vậy mà những thông tin về thiệt hại từ cơn bão số 11 vẫn thấy lòng dâng lên một xúc cảm uất nghẹn. Theo Văn phòng Ban Chỉ đạo PCLB TƯ, mưa lũ đã làm chết 104 người chết, 16 người mất tích, 99 người bị thương, 1261 căn nhà sập, trôi; 25695 căn nhà hư hỏng, 57.743 nhà bị ngập, ...trong đó, tỉnh Phú Yên thiệt hại nặng nề nhất với 83 người chết và mất tích... Đêm 2-11, lũ lên rất nhanh, tại xã Xuân Quang 2, Đồng Xuân, Phú Yên gia đình anh Võ Thành Đại cùng lúc mất đi 4 người thân gồm cha, vợ, em trai và con trai; anh Trương Văn Bình sau khi lùa bò tránh lũ trở về thì mẹ, vợ và con gái đã bị nước lũ cướp mất. Hoặc có gia đình người chồng nằm co ro trên mái nhà chờ ứng cứu, đã chết vì lạnh cóng trong khi nước vẫn dâng cao, vợ con anh trước khi buộc phải đi lánh nạn, đã phải cột xác anh để khỏi trôi biệt tích... Vâng, không giấy mực nào có thể tả nổi những nỗi tang thương ngập tràn.

          Còn nhớ trước bão số 11, vị Bộ trưởng dẫn đầu đoàn công tác chống bão tại một số tỉnh nam Trung bộ khẳng định: "Lần này mà hồ chứa thuỷ điện xả lũ ngập nhà dân là không xong đâu". Thế nhưng cuối cùng điều dự báo mang tính "răn đe" như vậy vẫn xảy ra,  thiệt hại khốc liệt vẫn nhãn tiền! Nếu mổ xẻ cho rõ ràng về trách nhiệm, thì sự bất tuân "thượng lệnh" như vậy, chắc chắn phải được xử lý thật sự nghiêm khắc.

          Nhưng còn một vế khác cũng đáng để bàn luận và suy gẫm, đó là chuyện xây dựng các nhà máy thuỷ điện không xem xét kỹ các yếu tố kinh tế - xã hội - môi trường. Ông Ksor Phước,  Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội khẳng định: Các dự án thuỷ điện tại miền Trung, UBND tỉnh là cơ quan phê duyệt dự án. Không phát triển thuỷ điện bằng mọi giá. Kinh tế, xã hội, môi trường phải hài hoà. Nếu một trong 3 yếu tố này không đạt được thì nhất quyết không cho triển khai dự án. Nếu dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội (QH)  thì QH cương quyết không chấp nhận, nếu thuộc tỉnh thì Chủ tịch UBND tỉnh phải chịu trách nhiệm. Hậu quả thảm khốc từ hai cơn bão lũ số 9 và số 11 năm nay cho thấy, một số Nhà máy thuỷ điện ở miền Trung đã không thật sự đảm bảo các yếu tố vừa nêu. Chúng ta hãy chờ xem lãnh đạo một số địa phương liên quan sẽ "chịu trách nhiệm" như thế nào!

          Thế cũng chưa hết. Còn chuyện Trung tâm Dự báo Khí tượng thuỷ văn "đau đầu" về kết quả dự báo mưa của chính họ vẫn còn kém cỏi; rồi than vãn vì các "sản phẩm dự báo lũ" không được các nhà máy thuỷ điện ở miền Trung "quan tâm hợp tác" dẫn đến việc xả lũ không phù hợp(?). Cũng liên quan đến việc này, ông Nghiêm Vũ Khải, Phó Chủ nhiệm Uỷ Ban KH, CN&MT của QH thẳng thừng: "Trong những dự án (thuỷ điện) này, có thể lúc phê duyệt người ta tính toán chưa kỹ lưu lượng nước và cơ quan có thẩm quyền chưa làm hết chức trách kiểm tra giám sát trước khi phê duyệt. Bây giờ đã xảy ra thì phải điều chỉnh lại. Phải yêu cầu các chủ đầu tư báo cáo tổng thể. Những địa phương này phải rút kinh nghiệm, tránh tình trạng vừa lũ do thiên nhiên, vừa lũ do chính con người gây ra. Đây đúng là lũ kép".

          Sau hai cơn bão, sau hai lần "lũ kép" cướp đi biết bao nhân mạng, điều đó có lẽ đã quá đủ để gióng lên hồi chuông khẩn thiết cần rà soát, chấn chỉnh tất nhiều khâu từ các công trình thuỷ điện tại các tỉnh miền Trung . Thương xót, có trách nhiệm với đồng bào mình lúc này, rất cần sự gom góp ủng hộ những gói mì, hạt gạo, tấm chăn, tập sách vở..., dù điều đó cũng được ví như hạt muối bỏ vào mênh mông nước lũ, song vấn đề cốt lõi là làm thế nào để chặn dòng lũ,  đảm bảo đưa dân ra khỏi vùng nguy hiểm trước khi bão lũ đến, hay chí ít cũng phải cắt ngay cơn "lũ kép" từ hồ chứa thuỷ điện.

          Xin hãy tích cực làm mọi việc có thể  để bảo vệ tính mạng người dân!

N.Đ.N
Bài đăng trên Báo Công an Đà Nẵng số ra ngày 7-11-2009