*.BÁO CHÍ: "DOANH NGHIỆP XĂNG DẦU ĐANG LÃI ĐẬM"  *.LIÊN BỘ TÀI CHÍNH - CÔNG THƯƠNG: "VẪN LỖ"  *.NGƯỜI TIÊU DÙNG: "CHẲNG BIẾT TIN AI" 
 

                Tại một Cửa hàng xăng dầu của "Ông lớn" Petrolimex (đường 2-9 Đà Nẵng) 

 *. BÁO CHÍ: "DOANH NGHIỆP XĂNG DẦU ĐANG LÃI ĐẬM" 

         Nóng hổi trên trang nhất các báo trong mấy ngày rồi là chuyện giá xăng. Thế nhưng, càng nói nhiều, người tiêu dùng (NTD) càng như lâm vào cảnh mê hồn trận bởi báo chí nói doanh nghiệp (DN) lãi đậm, DN thì đủng đỉnh cho rằng "vẫn lỗ", còn cơ quan quản lý thuộc liên Bộ Tài chính - Công thương giải thích vòng vèo và hình như theo hướng bao biện nào đó...

          Thẳng thừng nhất và cũng dễ hiểu nhất là nội dung đăng trên Báo Người lao Động. Báo này in cả biểu đồ kết cấu giá thành, giá bán và khoản lãi của một lít xăng A92 trong 15 ngày đầu tháng 7 cho thấy:  vào ngày 1-7, khi giá bán lẻ các mặt hàng xăng tại VN tăng thêm 700 đồng/lít thì giá xăng A92 nhập khẩu từ Singapore cùng thời điểm là khoảng 65 USD/thùng (một thùng xấp xỉ 150 lít). Tính ra, giá nhập khẩu là 7.700 đồng/lít (theo tỉ giá 1 USD/17.800 đồng). Chi phí đầu vào của một lít xăng tại thời điểm này gồm: 20% thuế nhập khẩu, tương đương 1.540 đồng/lít; 10% thuế tiêu thụ đặc biệt, tương đương 770 đồng/lít; lệ phí xăng dầu 1.000 đồng/lít; trả nợ ngân sách bù lỗ 1.000 đồng/lít; quỹ bình ổn giá 500 đồng/lít (Nhà nước hiện chưa thu). Ngoài ra, còn có các chi phí khác gồm chi phí kinh doanh 600 đồng/lít, lợi nhuận định mức 150 đồng/lít, hoa hồng cho đại lý 500 đồng/lít (khoản này có thể khác nhau tùy theo quy mô, hoạt động của từng DN). Như vậy, tổng chi phí cho một lít xăng A92 là 13.260 đồng/lít (lưu ý rằng từng DN có cách tính giá thành khác nhau nhưng công thức trên là cơ bản). Với giá bán lẻ hiện nay là 14.200 đồng/lít ở vùng 1, DN xăng dầu lãi 940 đồng/lít (nếu tính theo giá bán lẻ 14.480 đồng/lít ở vùng 2, DN lãi 1.220 đồng/lít). Kết luận: Toàn thị trường đang chung một mức giá bán xăng dầu nên có thể khẳng định các DN ngành này đang lãi đậm.

          Trung bình, cả nước mỗi tháng tiêu thụ khoảng 300.000 m3 xăng, tương đương khoảng 10 triệu lít xăng/ngày. Với phép tính trên, mỗi ngày các DN xăng dầu có thể lãi 9,4 tỉ đồng (tính theo vùng 1). Sau nửa tháng áp dụng giá mới (từ ngày 1 đến ngày 15-7), các DN xăng dầu đã bỏ túi khoản lợi nhuận "khủng khiếp": 141 tỉ đồng.

*. LIÊN BỘ TÀI CHÍNH - CÔNG THƯƠNG: "VẪN LỖ"

          Tại cuộc họp báo đột xuất nhằm thông tin về cơ chế điều hành kinh doanh xăng dầu tổ chức ở Hà Nội vào hôm 15-7, Bộ Tài chính cho biết hiện chưa thể giảm giá bán lẻ xăng dầu trong nước dù giá dầu thô và giá xăng dầu thành phẩm đã giảm liên tục từ 2 tuần qua.

          Theo tính toán của liên Bộ Tài chính - Công Thương, bình quân giá xăng dầu thế giới 14 ngày gần đây đã giảm từ 0,8% đến 8,6% so với giá bình quân tháng 6-2009, tùy chủng loại. Nếu cộng cả thuế, phí thì DN xăng dầu đang bị lỗ 179 đồng/lít xăng, 591 đồng/kg dầu ma-dút và có lãi đối với hai mặt hàng dầu diesel 0,05 lưu huỳnh và dầu hỏa. Mức lãi tương ứng của hai mặt hàng trên là 136 đồng và 750 đồng/lít. Mức lỗ, lãi nói trên mới tính đủ các loại giá, phí phải nộp (thuế nhập khẩu xăng và diesel là 20%, dầu hỏa là 30%, ma-dút là 25%) và khoản tạm ứng 1.000 đồng/lít từ ngân sách do Bộ Tài chính ứng trước để DN tự xử lý số lỗ kinh doanh xăng dầu từ năm 2007-2008. Hai khoản khác chưa tính là mức lãi để lại cho DN (tối đa 300 đồng/lít-kg và khoản trích nộp cho quỹ bình ổn xăng dầu.

          Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Hiếu khẳng định nguyên tắc điều hành giá xăng dầu trong nước là theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, có tăng - giảm theo biến động của giá thế giới. Tuy nhiên, giá trong nước không thể tương tác ngay với giá thế giới do phải tính đến đặc điểm của nền kinh tế VN. Nếu giá xăng dầu thế giới giảm thêm trong thời gian tới, liên bộ sẽ tăng thuế nhập khẩu theo barem đã công bố, tiếp tục để DN trích hoàn trả ngân sách và ưu tiên trích quỹ bình ổn giá.

*. NGƯỜI TIÊU DÙNG: "CHẲNG BIẾT TIN AI" 

          Thời điểm hiện tại, kinh doanh xăng dầu lỗ hay lãi, mức giá bán lẻ đã hợp lý chưa, dù báo chí đã tốn khá nhiều giấy mực, vẫn chỉ nằm trong vòng lẩn quẩn. Người tiêu dùng (NTD) vừa trong tâm trạng ấm ức vì nghĩ rằng mình "bị móc túi", vừa ngao ngán chẳng biết tin ai. Nếu những con số báo chí đưa ra là không đúng, rất cần thiết có sự khẳng định đúng sai rành mạch từ liên Bộ Tài chính - Công thương để có sự cải chính cho dân biết rõ ràng. Nếu báo chí nói đúng thì phải sớm thay đổi giá cả cho phù hợp với lợi ích của NTD. Rất tiếc, mọi chuyện đều lơ lửng

          Ông Nguyễn Tiến Thoả, Cục trưởng Cục quản lý giá Bộ Tài Chính, trong khi thẳng thừng thừa nhận "giảm giá xăng dầu mà chờ đợi các doanh nghiệp thì rất khó", lại úp mở: "Tuy nhiên, tại thời điểm này, trong vòng 14 ngày qua giá xăng dầu thế giới mới giảm từ0,8% đén 8,6% so với giá bình quân tháng 6 tuỳ theo từng chủng loại nhiên liệu. Vì vậy, nếu đến 20-7 tới diễn biến giá xăng dầu thế giới vẫn giảm, mà các doanh nghiệp không có ý kiến về việc giảm giá thì dứt khoát liên Bộ sẽ... nhắc nhở"(?). Nghe những lời ông Thoả nói mà buồn. Người ta nhận thấy lời lẽ, lập luận của ông Thoả (người được xem là "trọng tài" giữa DN kinh doanh xăng dầu và NTD) là chưa thoả đáng. Khi giá xăng dầu thế giới rục rịch tăng giá, các DN nằng nặc kiến nghị tăng giá ngay để khỏi "chết", thì khi giá xăng dầu hạ, họ lại dửng dưng hoặc đủng đỉnh đợi chờ "sự nhắc nhở" của liên Bộ. Đặt giả thuyết đến ngày 20 tháng 7, giá xăng dầu thế giới lại có chiều hướng nhích lên, quyết định giảm giá sẽ phải dừng lại, vậy thì nửa tháng qua khi giá xăng dầu thế giới hạ, NTD được hưởng lợi gì?  Vậy tại sao không có một quy định rạch ròi: khi giá xăng dầu thế giới tăng trong khoản thời gian cụ thể nào đó thì giá xăng dầu trong nước được phép tăng, và ngược lại, khi giá giảm trong khoản thời gian cụ thể nào đó thì giá bán lẻ phải giảm? Tại sao lại phải chờ đợi "kiến nghị tăng giảm" của DN, trong khi mục tiêu của họ là  lợi nhuận? Đó là chưa kể, trong khi DN quá rành rẽ "cãi lý" với "trọng tài" thì NTD đa phần mù mờ, và người đại diện của họ cũng khó có được đầy đủ các thông số về xăng dầu nhập khẩu, dự trữ... để tranh luận thuyết phục với DN nhằm bảo vệ NTD?

          Cả nước hiện có 11 DN đầu mối kinh doanh xăng dầu, song chỉ có 1 "ông lớn" Petrolimex  Việt Nam, chiếm tới 60% thị phần xăng dầu. Thế mới có chuyện đầu vào xăng dầu khác nhau nhưng đầu ra như giá bán lẻ, thời điểm giá lên, giá xuống đều giống nhau. NTD không thấy yếu tố cạnh tranh, mà hiểu rằng dường như đã có sự "bắt tay" giữa các DN, hoặc lờ mờ nhận ra cái "mệnh lệnh" của "ông lớn" chi phối thị trường. Cuối cùng, chỉ có NTD lãnh đủ!

          Khốn nỗi, không như mớ cá mớ rau, NTD không thèm mua chỗ này thì mua chỗ khác, hoặc kẹt thế lắm thì mua tấm lưới đánh cá, hay kiếm miếng đất trồng rau sạch để ăn, với xăng dầu, NTD không có sự lựa chọn về chất lượng, số lượng và giá thành sản phẩm. Hơn ai hết, DN kinh doanh xăng dầu hiểu rõ điều ấy và đương nhiên, họ có đủ cách để khai thác hết những tiềm năng của sự độc quyền!

          Vài năm trước, NTD từng ngao ngán với các hành xử độc quyền của các ngành điện, nước, bưu điện, sắt thép, xi mặng... Bằng các chính sách hợp lý, Nhà nước dần dần tháo gỡ, xoá bỏ sự độc quyền, đem những nguồn lợi đáng kể cho NTD. Các DN kinh doanh các dịch vụ nói trên cũng từng bước thích ứng với cơ chế thị trường, thay đổi các nghĩ, cách làm phù hợp và tạo được sự thiện cảm đối với khách hàng, tiến đến cạnh tranh lành mạnh và minh bạch. Thực tiễn này cho phép chúng ta hy vọng rằng, khi các cơ chế chính sách đối với việc kinh doanh xăng dầu được hoàn thiện và hợp lý, sẽ không còn cái cảnh NTD vừa phải quay quắt,  ấm ức khi phải đối mặt với sự bất hợp lý về giá xăng đầu, vừa phải lắng nghe những kêu than như sắp chết đến nơi của các DN. Vấn đề là sự chờ đợi ấy sẽ diễn ra trong bao lâu nữa?

          Khi kinh doanh xăng dầu được phá thế độc quyền, cũng như các DN sản xuất, kinh doanh khác hiện nay, dĩ nhiên, họ phải lấm tấm mồ hôi, phải chấp nhận sự được - thua sòng phẳng, phải vật lộn với sự trồi sụt với cơn ấm lạnh giá cả thế giới để tìm ra một phương pháp kinh doanh phù hợp trong một cơ chế giá được điều hành minh bạch. Có được điều đó, DN và cả liên Bộ Tài Chính - Công Thương sẽ đỡ bớt tai tiếng, và tất cả chúng ta sẽ có được một điều lớn lao hơn: sự đồng thuận xã hội!

N.Đ.N